Bork en Cornelia verschenen wat laat aan het ontbijt. Olja had al minstens een uur in de receptie op hen zitten wachten. Ze had niet even gebeld. Kennelijk had ze de opdracht gekregen om gewoon te wachten, wat hen een zeker schuldgevoel bezorgde. De menukaart was in het Engels. Cornelia koos een continental breakfast en Bork was helemaal gelukkig dat ze een lijst met Amerikaanse ontbijten hadden en koos voor een Western omelette. Olja was helemaal trots dat ze een redelijk professionele Canon-camera had mogen lenen zodat ze alles wat ze met hen meemaakte vast kon leggen.
Met de kip nog in het achterhoofd besloot Bork zijn gebruikelijke nare opmerkingen over dat cameramerk voor zich te houden. In plaats daarvan luisterde hij welwillend naar het verhaal van Olja over hoe ze later het liefst, net zoals Bork, fotograaf zou worden. Nog amper een dag in Rusland en nu had hij al mensen onbedoeld de verkeerde ideeën gegeven over wat het beroep inhield en dat kon hij niet anders dan corrigeren, maar voordat hij zijn mond kon opentrekken, kwam Sergej binnenrijden in een rolstoel die voortgeduwd werd door de Russische Arnold Schwarzenegger.
U leest het goed. Een rolstoel. Kennelijk had hij die tweehonderd meter niet even op krukken kunnen afleggen. Het was duidelijk aan het gezicht van de personal trainer te zien dat hij het ook wat genant vond om iemand met een simpele breuk voort te moeten duwen in een rolstoel. Sergej zelf zat erbij te kijken alsof hij op sterven na dood was, wat het geheel een tragikomisch tintje gaf.
Olja vertaalde en Sergej begon aan een lang verhaal vol verontschuldigingen dat hij zijn been had gebroken toen Cornelia en Bork al in het vliegtuig zaten en dat hij daardoor geen mogelijkheid had gehad hun reis naar Rusland te verschuiven. Dat verhaal had hij al eerder afgestoken, dus Bork begon zich af te vragen wat nu de aanleiding was. Sergej stelde voor dat Kochetov in zijn plaats met hen mee zou reizen door heel Rusland en dat laatste was vreemd, want het kon Sergej onmogelijk ontgaan zijn dat Bork die Kochetov op z’n zachtst gezegd een druiloor vond.
Cornelia en Bork keken elkaar aan en zonder woorden wisten ze aan elkaar over te brengen dat ze niet van plan waren om met Kochetov op reis te gaan. Bork legde Sergej uit dat het helemaal geen probleem was dat de reis niet door zou gaan, want Moskou was immers interessant genoeg om er twee weken door te brengen. Hij legde nadruk op de twee weken en het gegeven dat Cornelia nog nooit eerder in Moskou was geweest. Hij kende Sergej goed genoeg om hen desnoods de volgende dag met feestelijke begeleiding naar de luchthaven te laten begeleiden.
‘Dat zeg je om mij niet in verlegenheid te brengen,’ zei Sergej.
Bork en Cornelia schudden nadrukkelijk hun hoofd. Nee, ze zouden het heerlijk vinden om twee weken in Moskou te verblijven. De trainer kwam op dat moment weer aanlopen met de een of andere shake in een plastic beker met deksel en rietje. Zijn ontbijt, kennelijk. Terwijl Sergej de inhoud ervan met een zuur gezicht naar binnen zat te slurpen, dacht Bork razendsnel na. Het was altijd zijn droom geweest om eens een paar dagen in een Russische studio te werken met plaatselijke modellen. Hij had zelfs na zijn eerste bezoek al eens uitgezocht hoe duur het was om een studio te huren en wat Russische modellen zoal kostten. Hoewel de tarieven aanzienlijk lager waren dan in Amsterdam was de hele onderneming met vliegreis en al te begrotelijk voor hem geweest. Maar ongetwijfeld minder duur dan met een vliegtuig en hotelovernachtingen samen met Kochetov door het eindeloze Rusland te reizen.
Zo’n kans als deze zou hij voorlopig niet meer krijgen. De kans om eerst met Cornelia te overleggen had hij niet, met alle ogen op hen gericht, dus hij moest nu toeslaan. Uitgebreid legde hij uit dat het weliswaar een teleurstelling was dat hij Kazachstan en Tsjetsjenië nu niet te zien zou krijgen, maar dat hij een oplossing had die veel minder belastend was voor Sergej, nu hij overduidelijk zo gehandicapt was.
Op dat moment realiseerde hij zich ook dat hij eerder met Sergej gesproken had over datzelfde plan. Dus hij probeerde gaandeweg het plan aantrekkelijker te maken voor Sergej door meteen aan te bieden dat het bedrijf Biggest van Sergej misschien ook wat fotografie kon gebruiken.
Sergej luisterde geamuseerd naar het verhaal en dat paste niet zo goed bij het grote lijden dat hij uitgestraald had.
‘Hoeveel dagen?’ vroeg Sergej.
Nu was het oppassen geblazen, want Sergej had de neiging om alles wat Bork opperde meteen door twee te delen.
‘Zes dagen,’ zei Bork.
‘Vier voor jou en twee voor mij,’ antwoordde Sergej en hij pakte zijn telefoon en begon te regelen. Hij was minstens een kwartier aan de telefoon met allerlei mensen en uiteindelijk zei hij tegen Bork: ‘Geregeld, maar je moet me een plezier doen. Morgen organiseer ik voor Biggest een vergadering met PR- en marketingbedrijven en ik wil dat je daarbij gaat zitten als adviseur.’
‘Waarover?’ vroeg Bork, die nu toch het gevoel had dat hij zich misschien ongemerkt in iets had laten luizen waar hij geen zin in had.
‘Dat zie je morgen wel,’ zei Sergej, terwijl de trainer zich weer achter de rolstoel positioneerde en hem de ontbijtzaal uitreed.
Cornelia zei in het Nederlands tegen hem: ‘Hoe kon je dat nu doen? Je wilde onder geen enkele voorwaarde betrokken worden in zaken waar je geen zin in had en als je pech hebt gaat dat nu alsnog gebeuren, omdat je daar min of meer zelf om gevraagd hebt.’
Olja, die geen woord Nederlands sprak, maar wel in de gaten had dat ze beter even in de receptie kon gaan zitten wachten, verontschuldigde zich en zei dat ze hen wel weer in de hal zou zien.
‘Ik weet het,’ zei Bork, ‘het is gewoon een oude droom van me om een serie te maken in Moskou met Russische modellen die “The Russians Are Coming” gaat heten, een verwijzing naar de grote angst tijdens de Koude Oorlog voor een invasie in West-Europa. Met uiterst lieftallige modellen en wat accessoires uit het Sovjettijdperk. Onmogelijk om in Amsterdam te doen. Ik kon het niet laten.’
‘Die invasie is er ook feitelijk geweest, Bork. 1968. Inval van Tsjecho-Slowakije. Einde Praagse Lente, weet je nog?’
‘Ja, ik was dertien jaar en ik herinner me de onscherpe zwart-witbeelden van tanks op televisie. Maar ik denk meer aan mijn ouders en grootouders, die niet alleen bang waren voor een invasie, maar ook zo af en toe dachten dat die al plaats had gevonden, omdat iemand in de straat een vreemd schip in de haven had zien liggen met een naam erop die ze niet konden lezen, dus die moest wel Russisch zijn.’
De middag brachten ze door met Olja die hen een uitgebreide rondleiding gaf in het Business Center. Ze kwamen in een winkelcentrum van een grootte die je in West-Europa zelden tegenkwam, in ieder geval zeker niet in Amsterdam. De boycots waren er nog lang niet en alle dure westerse merken waren vertegenwoordigd. Cornelia kocht een Deens designerhorloge voor Bork, omdat die bleef vergeten dat de tijd ook op je telefoon stond en hij kocht een stoere Ray-Ban-zonnebril voor haar. Ze rekenden als goede Nederlanders eerst om hoeveel die artikelen kostten en ze verbaasden zich over de lage prijzen vergeleken met Amsterdam.
‘s Avonds stonden Cornelia en Bork voor het raam van hun hotelkamer te kijken naar de eerste sneeuwvlokken die neerdaalden. Bork en Sergej deelden een passie voor sneeuw en die sneeuw had er bij aankomst al moeten liggen, maar dat was niet zo geweest. Waar ze nu naar keken waren de allereerste vlokken van de aankomende winter. In Amsterdam zou dat Bork ook uit het raam doen kijken om dan vervolgens te constateren dat die sneeuw waarschijnlijk bij het ontwaken alweer weg zou zijn.
Hier was de eerste sneeuw een veel ingrijpender moment. De vlokken die nu neerdaalden zouden blijven liggen tot ver in april als de laatste ijskoeken van de trottoirs geschept werden.
Olja belde namens Sergej op of Bork de eerste sneeuw wel had gezien. Verder niets, geen zakelijke aankondiging, geen vragen over de fotografie, gewoon een enthousiaste constatering dat de eerste sneeuw viel. Een bijna heilig moment. Ze gingen de straat op en maakten foto’s van de neerdalende sneeuw in het donkere Business Center waar de enige lichten die van straatlantaarns en van de wolkenkrabbers waren.
Jaren later zou dat specifieke moment Bork beter in het geheugen gegrift staan dan veel spectaculairdere momenten tijdens die twee weken in Moskou.
Over de onduidelijke vergadering die de volgende dag plaats zou vinden, had Bork geen moment meer nagedacht. Eigenlijk had hij meer dan bij andere reizen echt het gevoel dat hij op vakantie was en dat het beste deel nog moest komen.
‘Je kunt wel beweren dat je geen Russisch bloed hebt,’ zei Cornelia voor het slapengaan, ‘maar echt geloven kan ik dat niet meer.’
‘Ach, kinderen houden nu eenmaal van sneeuw en sommige oude mannen ook,’ zei Bork, terwijl hij zijn best deed het schemerlampje naast zijn bed uit te krijgen, maar nergens een schakelaar vond, totdat Cornelia over hem heen boog en een zwaaiend gebaar boven het lampje maakte, waarna het terstond uitging.