Een goed deel van de rest van die middag zaten ze in de afgeschermde ruimte, maar Sergej liet zijn gezicht niet meer zien. Olja was nerveus dat ze door het conflict niet meer betaald zou krijgen voor de drie dagen dat ze gewerkt had. Dat begreep Bork niet helemaal, want hij ging ervan uit dat ze gewoon haar uren betaald zou krijgen. Pas later zou hij ontdekken dat in Rusland andere regels waren. Als een werkgever op de een of andere manier niet tevreden was, dan kon hij zomaar weigeren te betalen, een systeem waar westerse ondernemers alleen maar van konden dromen. Misschien ging dat wel terug naar de tijd dat Rusland nog lijfeigenen had, een vorm van slavernij waar Catharina de Grote, die meestal alleen genoemd wordt in verband met haar seksleven of als iemand die naar een groot Rusland streefde, een einde aan had proberen te maken, maar uiteindelijk toch in stand hield om controle over nieuw bezette gebieden te houden. Uiteindelijk zou tsaar Alexander II in 1861 daar alsnog een einde aan maken.
Voor Bork verklaarde dat, misschien onterecht, het gevoel dat hij had over het kapitalisme in de Russische Federatie na de Sovjet-Unie. Het was beduidend harder dan wat hij zowel in de VS als in West-Europa had meegemaakt. De manier waarop hij van het concept voor het museum bestolen was, kon daar een mooi voorbeeld van genoemd worden. Ze hadden hem glimlachend aangekeken terwijl ze dat deden. Er sprak een zekere vanzelfsprekendheid uit en omdat hij eigenlijk zoveel negatiefs in zijn opvoeding over de Russen in het algemeen had gehoord, had hem dat ook niet echt verbaasd.
Sowieso had Bork heel eigenzinnige ideeën over slavernij. In zijn ogen was de slavernij eigenlijk nooit afgeschaft. De methodes om mensen zonder macht hun vrijheid af te nemen waren gewoon veranderd. Er werden geen bloedhonden meer achter je aan gestuurd als je probeerde je vrijheid af te dwingen, maar banken en deurwaarders. Het was een theorie die zelfs door zijn beste vrienden niet gedeeld werd en zeker ook niet door Cornelia. Die afwijkende kijk op zaken werd hooguit getolereerd als onderdeel van zijn verdere excentrieke wereldbeeld. Zo zag hij ook weinig onderscheid tussen het communisme en de vrijemarktideologie. In beide structuren had een kleine groep mensen de macht over de rest van de wereld.
Hij was zich overduidelijk bewust dat vrachtwagens vol nuances delen van zijn kijk op de wereld konden ontkrachten of zelfs geheel weerleggen, maar Bork zag nuances als goeddeels onbelangrijk. De bomen waardoor men het bos niet meer zag, zoals het oude Nederlandse spreekwoord al zei. Bork keek graag op zeer subjectieve wijze naar de grote lijnen die hij terecht of onterecht dacht te constateren.
Mensen die Bork nog niet goed genoeg kenden, wilden nog wel eens de discussie met hem aangaan en spraken regelmatig hun bezorgdheid uit over het feit dat hij zich zo moeilijk kon conformeren aan gangbare, absoluut empirisch bewezen feiten. Had iemand hem op dat moment in Rusland herinnerd aan het feit dat zijn levensopvattingen niet deugden, dan zou hij waarschijnlijk zoiets gezegd hebben als: ‘Ik zit hier toch maar mooi, met aan mijn zijde een mooie vrouw die niet te beroerd is om tegen een oligarch te zeggen dat ze hoopt dat de man binnenkort zijn andere been ook nog zal breken. En misschien zitten we vanavond in een vliegtuig terug naar Nederland, maar dan hebben we toch zoiets absurds meegemaakt als een club mensen die de I Love Putin-show wilden opstarten voor een westers publiek dat daar in het geheel niet op zat te wachten. Dat is toch op z’n minst memorabeler dan een volle twee weken op een toeristenstrand liggen met te dure cocktails.’
Maar de gedachte dat Olja niet betaald zou krijgen omdat hij en Cornelia een paar uitspraken hadden gedaan die niet goed gevallen waren, dat ging hem duidelijk te ver. Hij had geen idee of Sergej nog in het pand was en of de vergadering überhaupt nog gaande was en hij had hoe dan ook geen zin om daar binnen te vallen, dus hij besloot Kochetov te bellen, die misschien nog wel in de vergadering zat. Van hem hoorde hij dat het samenzijn rond de I Love Putin-show inmiddels afgelopen was en dat Kochetov zelf inmiddels alweer in een Uber zat die hem naar het business center zou brengen. Dat geloofde Bork wel, want hij kon het autoverkeer horen.
‘Je kunt tegen je baas zeggen dat Olja vanavond een uitbetaling verwacht, want haar drie dagen tolk spelen voor ons zitten er inmiddels op en mijn reactie op wat nog het best te omschrijven is als een valstrik hoort daar geen invloed op te hebben. Wat ons betreft zitten we vanavond of morgenochtend op een vliegtuig naar Amsterdam en eventueel zijn we ook nog zo beleefd onze kosten hier te betalen, maar Olja krijgt van jullie betaald.’
Kochetov zweeg eerst en dacht kennelijk na. Hij was een Rus in hart en nieren, maar hij had zijn universitaire opleiding in Zwitserland gedaan en hij moest begrijpen dat het verzoek van Bork redelijk was, zeker in het licht dat hij per saldo niets voor zichzelf had gevraagd.
‘Do not leave tonight, we will be at your hotel tonight at 21:00,’ zei Kochetov en verbrak de verbinding.
In de waan dat dit de laatste avond in het hotel was, lieten Cornelia en Bork een maaltijd op de kamer serveren. Ze hadden even geen zin in gezelschap. Cornelia was nog steeds ziedend, vooral omdat de in haar ogen onzakelijke Bork voor vertrek al had aangekondigd dat iets dergelijks, misschien niet zo absurd als wat ze vandaag hadden meegemaakt, kon plaatsvinden. Bork zelf had eigenlijk een prima humeurtje, want hij had wat meegemaakt dat mensen in het Westen zelden of nooit meemaakten. En dan was er nog de humor van de hele vertoning met Captain America.
Als je er wat langer over nadacht, sprak daar zoveel bewondering uit voor het Westen. Poetin in een Superman-kostuum met bovendien nog eens de titel van een andere held: Captain America.
Enigszins verbaasd waren ze over het eten op de eigen hotelkamer. Normaal rijdt iemand een karretje binnen met daarop schalen die de maaltijd optimaal warm hielden en dat was in dit geval ook zo, alleen bleef de ober als een soort erewacht met een servet over de arm in de verste hoek van de kamer staan, klaar om een glas bij te vullen of om vis te fileren.
Ook was er wijn die ze niet besteld hadden en een dure wijn ook. Bork had een feilloze smaak voor wijn, maar een heel eigenzinnige. Echt verstand van wijn had hij beslist niet, maar als hij de smaak redelijk lekker vond, dan was het meestal een goedkope wijn. Vond hij de smaak verschrikkelijk, dan kon hij er gemakshalve van uitgaan dat het een mooie en vooral kostbare wijn was.
‘Je bent een barbaar,’ zei Cornelia met een glimlach, ‘dit is echt een verrukkelijke wijn.’
‘Ach ja, ik hoop dat deze tekortkoming van mij enigszins goedgemaakt wordt door het feit dat ik een uitstekende smaak heb wanneer het vrouwen betreft.’
Cornelia bloosde en Bork prijsde zich gelukkig. Welke vrouw boven de dertig kon nog blozen?
De grootste verbazing sloeg pas toe op het moment dat na het dessert een tweede ober de eerste afloste en een enorm dienblad bij zich had met daarop centraal een fles Glenfiddich en borden met toast en een immense pot met kaviaar. De combinatie van whisky en kaviaar was niet zo gelukkig gekozen, nog liever had hij de combinatie thee en kaviaar, wat Sergejs voorkeur was, maar dit was duidelijk een gebaar naar Cornelia, want Sergej had haar in Amsterdam Glenfiddich zien drinken.
Het was duidelijk Cornelia die hier geboterd werd, niet Bork, want die had driekwart van de pot kaviaar opgegeten als er een mooie fles wodka naast had gestaan.
‘Ik geloof dat je vriendjes hebt gemaakt,’ zei Bork.
‘Ach, doe niet zo gek…’
Terwijl Bork eindeloze grappen maakte over Meesteres Cornelia en haar slaafje Sergej, werd er op de deur geklopt en Bork knikte naar de ober die nog steeds op wacht stond dat hij de deur kon openmaken.
In de opening stonden Kochetov, Sergej en Olja.
Het eerste wat Bork opviel was dat het gips rond het been van Sergej vervangen was door een plastic brace, wat hem wat mobieler maakte. Hij was duidelijk niet kwaad, eerder verontschuldigend. Hij stak een heel betoog af over hoe druk hij het had en dat hij geen tijd had gehad om Bork van tevoren in te lichten over de vergadering van vandaag.
Bork was niet van plan om dat te accepteren. ‘Ja,’ zei hij, ‘dat fenomeen kennen we in Nederland ook. Als je vraagt hoe het met iemand gaat, dan is het antwoord druk, druk, druk. Maar zo’n vergadering met zoveel betrokkenen komt niet uit de lucht vallen, dus je had ruim de tijd gehad om mij in te lichten. Dat is geen excuus. Bovendien heb ik je voortdurend horen klagen over Poetin en dat je het museum opzettelijk op een steenworp afstand van het Kremlin hebt geplaatst alleen om de man te ergeren.’
Sergej stond er wat bedremmeld bij, af en toe angstig vanuit zijn ooghoeken kijkend naar Cornelia, die haar best deed een zo neutraal mogelijk gezicht te trekken.
‘De situatie is anders nu,’ zei Sergej.
Bork vroeg zich af hoe de situatie nu precies anders was, maar hij wist uit eerdere ervaringen dat hij daar geen antwoord op zou krijgen. Misschien had het iets met oplopende spanningen tussen Oost en West te maken en Sergej had zijn vermogen goeddeels buiten Rusland geparkeerd. Misschien zat daar een probleem, maar goed, zo onzakelijk als Bork was als het om zijn eigen studio ging, zo weinig verstand had hij ook van het grote geld.
Kochetov nam nu het woord. ‘Laten we niet onnodig moeilijk doen. Jullie hebben allebei je grieven uitgesproken en in Rusland hebben we een gewoonte om na het uitspreken van de ergernissen de hand te schudden en weer verder te gaan.’
‘Waarmee?’ vroeg Bork. ‘Als het de I Love Putin-show is, dan heb ik oprechte adviezen gegeven en die werden niet gewaardeerd. Ik ben geen consultant, zoals vandaag beweerd werd, dus verstand heb ik er ook niet van, maar in algemene zin lijkt het me zo dat je een consultant serieus neemt, zijn adviezen wel of niet overneemt, maar er geen discussie van gaat maken over wie er nu wel en wie er niet in een democratie woont. Ik respecteer jullie systeem en ik vraag het omgekeerde terug.’
Olja vertaalde en Sergej kon voor het eerst even glimlachen. Hij fluisterde iets in het oor van Olja wat ze eerst niet wenste te vertalen. Bork drong aan en Sergej knikte.
‘Sergej zei dat je in hart en nieren een communist bent,’ zei Olja.
‘Vergeleken bij het soort inhaalkapitalisme dat jullie hier kennen, zou je mij in het communistische spectrum kunnen indelen met één verschil: jullie willen niets meer van het communisme weten, maar jullie lopen nog steeds weg met Stalin en daar zullen jullie mij niet op betrappen.’
Zowel Kochetov als Sergej moesten lachen, maar er klonk iets betrapts door in die lach, want Stalin was zelfs voor de nieuwe generatie een harde man die zaken op orde wist te stellen en zo zagen zij hun nieuwe wereld ook. Gorbatsjov was de grote verrader die in samenwerking met het Westen Rusland in een economische chaos had gestort en het verlangen naar grote, nietsontziende leiders was groot. Misschien verklaarde dat ook wel de macht van Poetin, die niet half zo wreed was als Stalin ooit was geweest, maar toch de rol van Vadertje Rusland met verve wist uit te voeren. De grootste angst was immers dat de Russische Federatie, of wat ervan over was, verder uiteen zou vallen.
Er werden handen geschud, zoals Kochetov had verzocht, en ze kwamen zelfs aan tafel zitten. De kaviaar was nog lang niet op, dus Sergej bestelde thee en Bork wodka, er werd nieuwe toast gebracht en even leek het die avond dat het Oosten en het Westen best een gezellige avond konden hebben. Cornelia hield zich wat afzijdig. Zij was niet iemand die zich zo makkelijk over een conflict heenzette. Zij sipte wat aan haar Glenfiddich en glimlachte beleefd als haar een vraag gesteld werd met de hoffelijkheid die Britten nu eenmaal kenmerkt, maar overtuigd was ze duidelijk niet.
Bork ook niet echt. Dat Sergej geen verdere streken zou uithalen, dat geloofde hij wel, maar hij kon zijn achterdocht jegens Kochetov niet volledig onderdrukken. Echt aangeven waar zijn probleem met die man lag kon hij niet, maar er was iets in hem dat de haren op zijn rug overeind deed staan.